Samorząd terytorialny oznacza prawo i zdolność społeczności lokalnych (…) do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność i w interesie ich mieszkańców.
Art. 3 ust. 1 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego / Strasburg, 15.10.1985 r.

Miasto Świnoujście to jednostka podziału terytorialnego stopnia podstawowego oraz jego mieszkańcy, którzy tworzą wspólnotę samorządową.
Świnoujście od 1999 r. ma status miasta na prawach powiatu (tzw. powiatu grodzkiego). Zgodnie z art. 91 ustawy o samorządzie powiatowym z dnia 5 czerwca 1998 r., prawa powiatu przysługują Świnoujściu ze względu na to, iż status taki nadano miastu przy dokonywaniu pierwszego podziału kraju na powiaty, tj. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie utworzenia powiatu miejskiego Świnoujście (…).

Zadania Miasta

Do zakresu działania Miasta Świnoujścia należy wykonywanie zarówno zadań gminy (własnych i zleconych), jak również zadań publicznych o charakterze ponadgminnym, określonych ustawą o samorządzie powiatowym.

Wykonywanie zadań własnych gminy, określonych w art. 7 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990 r. (usg), służy zaspokajaniu zbiorowych potrzeb mieszkańców. Zadania własne obejmują w szczególności następujący zakres spraw:

• ład przestrzenny, gospodarka nieruchomościami, ochrona środowiska i przyrody oraz gospodarka wodna,
• gminne drogi, ulice, mosty, place oraz organizacja ruchu drogowego,
• wodociągi i zaopatrzenie w wodę, kanalizacja, usuwanie i oczyszczanie ścieków komunalnych, utrzymanie czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenie w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,
• lokalny transport zbiorowy,
• ochrona zdrowia,
• pomoc społeczna, w tym ośrodki i zakłady opiekuńcze,
• gminne budownictwo mieszkaniowe,
• edukacja publiczna,
• kultura,
• kultura fizyczna i turystyka,
• targowiska,
• zieleń gminna i zadrzewienia,
• cmentarze gminne,
• porządek publiczny i bezpieczeństwo obywateli oraz ochrona przeciwpożarowa i przeciwpowodziowa,
• utrzymanie gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,
• polityka prorodzinna, w tym zapewnienie kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej,
• wspieranie i upowszechnianie idei samorządowej,
• promocja gminy,
• współpraca z organizacjami pozarządowymi,
• współpraca ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

Ponadto, gmina wykonuje zadania zlecone z zakresu administracji rządowej przekazane do wykonania w trybie ustawy lub na podstawie porozumień, jak również zadania z zakresu właściwości powiatu i województwa, zlecone na podstawie zawartych z tymi jednostkami samorządowymi porozumień.

Natomiast do zadań publicznych o charakterze ponadgminnym, których obowiązek wykonywania jest nałożony na miasto ustawą o samorządzie powiatowym, należy wykonywanie zadań w zakresie:
• edukacji publicznej,
• promocji i ochrony zdrowia,
• pomocy społecznej,
• polityki prorodzinnej,
• wspierania osób niepełnosprawnych,
• transportu zbiorowego i dróg publicznych,
• (kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,
• kultury fizycznej i turystyki,
• geodezji, kartografii i katastru,
• gospodarki nieruchomościami,
• administracji architektoniczno-budowlanej,
• gospodarki wodnej,
• ochrony środowiska i przyrody,
• rolnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego,
• porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli,
• ochrony przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania powiatowego magazynu przeciwpowodziowego, przeciwpożarowej i zapobiegania innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska,
• przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy,
• ochrony praw konsumenta,
• utrzymania powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,
• obronności,
• promocji powiatu,
• współpracy z organizacjami pozarządowymi.

Organy Miasta

Ustrój i działanie organów miasta na prawach powiatu określa ustawa o samorządzie gminnym.
Zarówno Prezydent – jako organ wykonawczy, i Rada – jako organ stanowiący, wybierani są w wyborach powszechnych na 4-letnią kadencję.

Zgodnie z art. 30 ustawy o samorządzie gminnym Prezydent wykonuje uchwały rady i zadania gminy określone przepisami prawa, a w szczególności:
- przygotowywanie projektów uchwał rady
- określanie sposobu wykonywania uchwał
- gospodarowanie mieniem komunalnym
- wykonywanie budżetu
- zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych,
oraz kieruje bieżącymi sprawami gminy i reprezentuje ją na zewnątrz (art. 31 usg).

Rada Miasta Świnoujścia jest organem stanowiącym i kontrolnym, w skład którego wchodzi 21 radnych. Do właściwości Rady należą wszystkie sprawy pozostające w zakresie działania gminy, natomiast zakres spraw pozostających w wyłącznej właściwości Rady określa art. 18.2. usg.

Rada wybiera ze swego grona przewodniczącego oraz wiceprzewodniczących (1-3). Ich zadaniem jest organizowanie pracy rady oraz prowadzenie jej obrad. Rada obraduje na sesjach zwoływanych przez przewodniczącego w miarę potrzeby (nie rzadziej niż raz na kwartał, a zazwyczaj co miesiąc).

W celu sprawnego wykonywania zadań o charakterze lokalnym na terenie Świnoujścia działają trzy jednostki pomocnicze utworzone na mocy uchwał Rady Miasta: Osiedle Warszów, Osiedle Przytór-Łunowo oraz Sołectwo Karsibór.

Dokładniejsze informacje dotyczące samorządu Miasta Świnoujścia, kompetencji i funkcjonowania jego organów oraz podległych jednostek znajdują się pod pozostałymi zakładkami działu Samorząd.